İmam nikâhı ve resmi nikâh: aradaki fark ne?

İmam nikâhı ve resmi nikâh kısaca nedir?

İki nikâh, iki ayrı dünya. Resmi nikâh, Türkiye'de seni hukuken evli yapan tek işlemdir ve belediyede ya da evlendirme dairesinde, devlet memuru önünde kıyılır. İmam nikâhı (dini nikâh) ise evliliğin dini tarafıdır: bir imamın ya da bilgili birinin gözetiminde, tarafların karşılıklı rızasıyla yapılan icap-kabuldür.

En çok karıştırılan nokta şu: dini nikâh, resmi nikâhın yerine geçmez. Sadece imam nikâhı kıydırırsan devlet kayıtlarında evli sayılmazsın, miras, nafaka, sosyal güvenlik gibi haklar doğmaz. Çoğu çift ikisini birlikte yapar; önce belediyede resmi nikâh, sonra ailenin huzurunda dini nikâh. Yani biri yasal çerçeveyi, diğeri manevi ve geleneksel tarafı tamamlar.

Bu yazıda her ikisinin de ne içerdiğini, neyin neyi karşıladığını ve yurt dışında yaşayan Türkler için işin nasıl yürüdüğünü tek tek ayıracağız.

Dini nikâhta neler bulunur: rıza, vekil, şahit, mehir

Dini nikâhın kendine has unsurları var ve hepsi belli bir mantığa oturur. Klasik olarak şunlar aranır:

• Karşılıklı ve özgür rıza. İki tarafın da gönüllü ve baskısız evet demesi şart. Zorlama varsa nikâhtan söz edilemez.
• Velinin durumu. Gelinin velisi (çoğunlukla baba veya en yakın erkek akraba), uygulamaya göre nikâhta yer alabilir; bazı çevrelerde kadın kendi adına veya bir vekil aracılığıyla irade beyan eder. Bu konuda görüş ve yerel âdet değişir.
• İki şahit. Nikâhın iki şahit (şahit) huzurunda kıyılması beklenir.
• Mehir. Damadın geline verdiği, kadına ait olan evlilik hediyesidir. Altın, para ya da kararlaştırılan başka bir değer olabilir; peşin veya ertelenmiş olarak konuşulur.
• İcap ve kabul. Teklif ve kabul cümlelerinin açıkça söylenmesi. İmam ya da bilgili biri bu kısmı yürütür.

Mehrin nasıl belirlendiğini, kime ait olduğunu ve neden sembolik bir tutardan ibaret olmadığını ayrı yazıda anlattık: mehir nedir ve neden kadına aittir. Bu unsurların ayrıntısı bölgeye, mezhebe ve aile geleneğine göre farklılık gösterebilir.

Resmi nikâh neden yasal olarak şart?

Türkiye'de evliliğin hukuken var olması için resmi nikâh gerekir. Memur önünde imzalar atılır, nikâh kaydı tutulur ve aile cüzdanı verilir. Devlet açısından evli olmanın tek geçerli yolu budur.

Bunun pratikteki karşılığı büyük. Resmi nikâh olmadan miras hakkı, eşin sigortasından yararlanma, boşanmada nafaka ve mal paylaşımı gibi korumalar devreye girmez. Sadece dini nikâhla yaşayan bir çift ayrılırsa, hukuken hiç evlenmemiş gibi muamele görür. Bu durumda en çok zarar gören taraf genellikle kadın ve varsa çocuklar olur. İşte bu yüzden yasa, resmi nikâhı evliliğin temeli sayar.

Kısacası dini nikâh güzeldir, ailenin ve geleneğin parçasıdır; ama tek başına seni ve eşini hukuken korumaz.

İkisi birlikte nasıl yürür: söz, nişan, nikâh sırası

Türkiye'de tipik akış bellidir. Önce söz kesilir, sonra nişan yapılır, ardından belediyede resmi nikâh kıyılır ve çoğu ailede dini nikâh da bunun yanına eklenir. Bu adımların hangisinin ne anlama geldiğini ve aralarındaki farkı söz, nişan ve nikâh farkı yazısında baştan sona anlattık.

Pratikte birçok çift resmi nikâhı sade bir törenle belediyede yapar, dini nikâhı ise düğün gününe ya da kına gecesine yakın bir vakte koyar. Sıralama aileden aileye değişir: kimi önce resmi, sonra dini der; kimi ikisini aynı güne sığdırır. Önemli olan yasal tarafın atlanmamasıdır.

Bu noktada bilgili bir yetkiliye, müftülüğe veya güvendiğin bir hocaya danışmak en sağlıklısı. Dini nikâhın detayları konusunda görüşler ve yerel uygulamalar değişebildiği için, burada herhangi bir hüküm vermiyoruz; net bilgi için yerel bir otoriteye sormak gerekir.

Yurt dışındaki Türkler dini nikâhı nasıl yapıyor?

Berlin'de, Amsterdam'da ya da Paris'te yaşayan bir çift için işleyiş biraz farklı ama mantık aynı. Yasal evlilik, yaşanılan ülkenin kurallarına göre yapılır; örneğin Almanya'da Standesamt, Hollanda'da gemeente üzerinden resmi evlilik kayda geçer. Dini nikâh ise buna ek olarak, genellikle bir cami derneği ya da bilgili biri aracılığıyla kıyılır.

Diasporada en yaygın ve en güvenli pratik, ikisini birlikte yürütmektir: önce o ülkenin resmi evlilik işlemini tamamlamak, sonra dini nikâhı manevi tarafı tamamlamak için yaptırmak. Sadece dini nikâhla kalmak, gurbette hukuki korumasızlık riskini daha da büyütür çünkü oturum, vergi, miras gibi konular tamamen resmi evliliğe bağlıdır. Her ülkenin kuralları ayrı olduğu için, bulunduğun şehirdeki belediyeye ve güvendiğin bir dini otoriteye danışmak şart.

Nikâhtan önce gelen kısım: doğru kişiyi bulmak

Bütün bu nikâh, mehir ve şahit konuşması aslında işin ortası. Öncesinde tanışma, anlaşma ve aynı değerlerde buluşma var. Türk flört ve tanışma kültürünün bugünkü hâlini, ailelerin ve gençlerin beklentilerini Türk flört ve tanışma kültürü yazısında anlattık.

İşte Lokum tam burada devreye giriyor. 81 ilden memleketini seçip hemşehri köklerine göre eşleşebildiğin, gerçek kişilerle sohbet edip profil doğrulamasıyla güven kurabildiğin bir uygulama. Yurt dışındaysan Passport ile Berlin'den Viyana'ya 80'den fazla şehirdeki Türk topluluklarına ulaşabiliyorsun. Nikâh masasına oturmadan önce, doğru insanı bulmak için sağlam bir başlangıç. Lokum'a göz at ve ücretsiz başla.