Tarkan'dan arabeske: aşkımızın gizli müziği

Türk müziği aşkımızı tam olarak nasıl yönetiyor?

Basitçe söyleyeyim: bizde her duygunun bir şarkısı, her şarkının bir görevi var. Mutluysan Tarkan koyuyorsun, arabanın camını indiriyorsun. Kalbin kırıldıysa arabeske geçiyorsun, gece yarısı tek başına şehir turu atıyorsun. Memleketi özlediysen bir türkü yetiyor, gözün doluyor. Yani Türk müziği arka planda çalan bir şey değil; aşık olurken, ayrılırken, barışırken yanımızda duran bir karakter.

Bunun sebebi şu: bizim kültürümüzde duyguyu yüksek sesle konuşmak her zaman kolay değil. "Seni seviyorum" demek bazen zor, ama Sezen Aksu'nun bir şarkısını paylaşmak kolay. Bir ilişkide tek bir şarkı koca bir hikâyeyi taşır: ilk buluşmada çalan parça, yıllar sonra duyunca hâlâ kalbini hoplatır. Müzik bizde itiraf yerine geçer. Aşağıda tür tür gezelim, hangisi neye iyi geliyor göreceksin.

Pop: Tarkan, Sezen Aksu ve neşenin sesi

Pop bizde sevincin müziği. Düğünde, doğum gününde, araba yolculuğunda, kız kız buluşmalarda çalan şey. Tarkan bunun en tepesinde duruyor; onun şarkıları çalınca masada oturan kalmaz, herkes kalkar. Yıllardır kuşaklar değişiyor ama Tarkan hâlâ ortak paydamız. Bir nesil onunla ilkokulda dans etti, çocukları şimdi aynı şarkılarla büyüyor.

Sezen Aksu ise apayrı bir yerde. Ona çoğu zaman Türk pop'unun kraliçesi denir, ve sadece söylediği için değil; yazdığı, beslediği, bir nesil sanatçıyı yetiştirdiği için. Sezen'in farkı şu: pop yapar ama içine hüznü gizler. Düğünde de çalar, ağlarken de açarsın. Pop neşe içindir derken Sezen bu kuralı nazikçe deler işte. Yeni aşkın heyecanını, ilk mesajlaşmaların o tatlı telaşını anlatmak için pop biçilmiş kaftan. Tanışma kısmının kültürel kodları için Türk flört ve tanışma kültürü yazısı iyi bir başlangıç.

Arabesk: kalp kırıklığının ve arabada ağlamanın müziği

Şimdi geldik işin can damarına. Arabesk bizde teselli müziğidir. Ayrıldıysan, terk edildiysen, içine bir acı oturduysa pop seni kurtarmaz; o an Müslüm Baba lazımdır. Müslüm Gürses bu türün en sevgili ismi, hayranları ona kendilerini adamış bir topluluk. Orhan Gencebay arabeski adeta kuran isim, gitarıyla bambaşka bir dil yaratan adam. İbrahim Tatlıses ise sesiyle bir dönemi sırtlayan, Urfa'dan çıkıp ülkenin sesi olan bir efsane.

Arabeskin işlevi çok net: acıyı bastırmak değil, onu sonuna kadar yaşamak. Gece arabaya biner, sesi sonuna açar, şehir turu atarsın. Yanında biri varsa konuşmaz, ikiniz de camdan dışarı bakarsınız. Bu bir ritüel. Acıyı bu şekilde boşaltmak terapinin yerini tutuyor çoğumuz için. Kalp kırıklığını kültürle atlatma fikrini sevdiysen, aynı mantığın dizilerdeki halini toksik ilişki belirtileri yazısıyla birlikte düşünmek mantıklı; çünkü bazen arabeske sarıldığımız ilişki, aslında bizi yoran ilişkidir.

Türkü ve halk müziği: memleket özlemi ve kök duygusu

Türkü bambaşka bir damara dokunur: ait olma duygusuna. İstanbul'da, Berlin'de, Amsterdam'da yaşıyor olabilirsin ama bir bağlama sesi duyduğun an memlekete ışınlanırsın. Türküler aşkı da anlatır ama çoğu zaman gurbeti, ayrılığı, toprağı, anneyi anlatır. Bu yüzden özellikle yurtdışındaki Türkler için türkü, evle aradaki görünmez bir köprüdür.

İşin güzel yanı şu: türkü ortak bir kimlik kurar. İki kişi tanışır, biri Karadenizli çıkar öteki Egeli, ama ikisi de aynı düğün havasında ortaya fırlar. Köken bizde önemli, hangi memleketten geldiğin bir bağ kurar. Aynı topraktan biriyle tanışmanın ne kadar farklı bir his olduğunu merak ediyorsan memleket eşleşmesi nedir yazısına göz at; türkünün yaptığı şeyi, modern bir uygulama hemşehri köküyle yapmaya çalışıyor aslında.

Modern isimler: yeni neslin aşk sözlüğü

Müzik elbette dedelerimizde durmadı. Bugünün gençleri kendi sözlüğünü kurdu; pop, rap ve elektronik birbirine karıştı, yeni isimler kendi duygularını anlatan parçalar üretiyor. İlginç olan şu: tür değişti ama görev değişmedi. Yeni nesil de hâlâ ayrılınca bir şarkıya sarılıyor, aşık olunca birine bir parça gönderiyor.

Aslında modern müziğin yaptığı en güzel şey bu harmanlama: bir parçada arabeskin acısı, pop'un ritmi, türkünün hüznü bir arada olabiliyor. Genç bir çift WhatsApp'tan şarkı linki yollarken, dedesinin Orhan Gencebay'la yaptığı şeyin aynısını yapıyor, sadece arayüz değişmiş. Müzik gönderme, yani bir parçayı "bak bu bizim şarkımız" diye paylaşma, hâlâ en samimi aşk dili. Söz ve dil değişiyor, duygu aynı kalıyor.

Bir şarkı koca bir ilişkiyi nasıl taşır?

Türk usulü aşkın gizli kuralı: her ciddi ilişkinin bir şarkısı olur. İlk buluşmada arka planda çalan parça, ilk dansınızda seçtiğiniz şarkı, ayrılırken sürekli dinlediğin o nakarat. Bunlar zamanla birer hafıza tuşuna dönüşür. Yıllar sonra radyoda o şarkıyı duyduğunda bir saniyede o güne dönersin, kokusunu bile hatırlarsın.

Aşık olurken playlist'i pop'tur, gülmek ve dans etmek istersin. Ayrılınca aynı playlist arabeske kayar, çünkü acıyı yaşamadan geçemezsin. Sonra zaman geçer, türkülere dönersin, çünkü huzur aramaya başlamışsındır. Yani bir ilişkinin tüm evrelerini sadece dinlediğin müziğe bakarak okuyabilirsin. İşte tam burada, yeni bir hikâyenin ilk şarkısını bulmak isteyen Türkler için Lokum devreye giriyor: hem Türkiye'de hem dünyanın dört bir yanında, aynı duyguyu, aynı memleketi, belki de aynı şarkıyı seven biriyle tanışman için kurulmuş bir uygulama. Çünkü doğru kişiyle bir gün, sizin de bir "bizim şarkımız" cümleniz olacak.