İki kültür arasında flört: diaspora-Türkiye farkı rehberi

İki kültür arasında flört neden ekstra emek ister

İkiniz de Türksünüz, aynı bayramları biliyorsunuz, aynı şarkıyla büyüdünüz. Sonra ilk ciddi konu gelir: o üç ay sonra aileyle tanışmayı bekler, sen daha "acele etmeyelim" derken. Mesele kimin haklı olduğu değil. Mesele, ikinizin aynı kelimelere farklı anlamlar yüklemesi.

Diaspora-Türkiye flörtünde en sık çatışan beş alan var: ilişkinin temposu, ailenin işin neresinde durduğu, cinsiyet rollerine bakış, dindarlık düzeyi ve para-kariyer beklentileri. Hepsinin altında tek bir gerçek yatar: Hollanda'da, Almanya'da ya da Fransa'da büyüyen bir Türk, çoğu zaman 1990'ların Türkiye'sinin değerlerini taşır; oysa İstanbul ya da Ankara o değerleri çoktan değiştirdi. Yani "memleket" senin kafandaki memleket değil artık. Bu yazı, o boşluğu kavgayla değil konuşarak kapatmak isteyenler için.

Tempo, aile ve "bizimkiler ne der" meselesi

Pek çok kültürlerarası çiftin ilk takıldığı yer tempo. Türkiye'de büyüyen taraf çoğu zaman ilişkiyi daha hızlı tanımlamak ister: birkaç ay içinde "bu iş ciddi mi" sorusu açıkça masaya gelir, çünkü orada flörtün gizli amacı genelde evliliktir. Diasporada büyüyen taraf ise ilişkiyi katman katman ilerletmeye, etiketlemeden önce tanımaya alışkındır.

Aile faktörü bunu büyütür. Türkiye'deki taraf için ailenin onayı çoğu zaman pazarlık konusu bile değildir; senin aileni de "bizim aile" gibi düşünür. Almanya'da büyüyen biri içinse aile sıcaktır ama karar verici sensindir. Şunu erkenden konuşun:

• Aile ne zaman devreye girer? İlk üç ay mı, yoksa "ben emin olunca" mı?
• Telefonda aileyle görüşmek senin için doğal mı, baskı mı?
• Bir tartışmada annenin fikri masaya geliyor mu, ikinizin arasında mı kalıyor?

Burada doğru cevap yok; uyumlu cevap var. Türk flört kültürünün yazılı olmayan kurallarını Türk flört ve tanışma kültürü yazısında daha ayrıntılı bulursun; partnerinin hangi koddan geldiğini anlamak kavgaların yarısını baştan keser.

Cinsiyet rolleri, din ve para: sessiz fay hatları

Bu üç başlık genelde ilk randevuda konuşulmaz ama altıncı ayda patlar. Erkeğin "ben hesabı öderim, bu erkekliktir" demesiyle kadının "o zaman karar da sende mi olacak" diye gerilmesi klasik bir diaspora-Türkiye sahnesidir. Çözüm, kimin ödediği değil; ikinizin de neyi adil bulduğunu açıkça söylemesi.

Dindarlık düzeyi en hassas başlık. Burada genelleme yapma; herkesin pratiği kendine. Önemli olan beklenti netliği. Şu üç soruyu dürüstçe yanıtlayın: Ramazan'da oruç ikiniz için ne ifade ediyor? İçki sofrada var mı, yok mu? İleride çocuk olursa din eğitimi nasıl olacak? Tek bir "doğru" yok; ama bu üçünde sessiz kalmak, ilerideki en büyük krizin tohumu.

Para ve kariyer ayrı bir fay: Türkiye'de iş güvencesi, ev, altın hâlâ ciddi konuşulurken diasporada "kendi ayaklarının üstünde durmak" başka türlü tanımlanabilir. İkisini de küçümseme; ikisi de gerçek kaygı.

"Fazla modern" ile "fazla geleneksel" gerilimi

Bu etiketler ilişkilerin sessiz katili. Diasporadaki taraf bazen Türkiye'den gelen partnerini "fazla geleneksel" bulur; Türkiye'deki taraf da karşısındakini "köklerini unutmuş, fazla yabancılaşmış" diye yargılar. İkisi de haksız, çünkü ikisi de etiket.

İşin tuhafı: Çoğu zaman diasporadaki Türk, Türkiye'dekinden daha gelenekseldir. Çünkü gurbetteki aile, kimliğini korumak için zamanı dondurur; oysa Türkiye akıp gitti. Berlin'de büyüyen biri büyükannesinin adetlerini bire bir taşırken, İstanbul'daki yaşıtı çoktan başka bir hayat kurmuş olabilir. Bu "diaspora-Türkiye boşluğu" gerçek ve isimsiz olduğunda kavgaya dönüşüyor; isim koyunca konuşulabilir hale geliyor.

Pratik kural: Partnerinin bir davranışını "fazla" bir şeyle etiketlemek istediğinde, dur ve sor, "Bu senin için ne anlama geliyor?" Çoğu zaman cevap, senin sandığın şey değildir. Yurt dışında Türk tanışma deneyimi yaşayan herkesin bildiği gibi, ortak dil her zaman ortak değer demek değil.

İletişim ve uzlaşma: ortada buluşmanın somut yolu

Soyut "anlayışlı olun" tavsiyesi işe yaramaz. Somut olanı şu:

• Üç ayda bir "biz neredeyiz" konuşması. Resmi gibi gelir ama beklentileri biriktirip patlatmaktan iyidir.
• Her büyük farkta tek bir taraf taviz vermesin; sırayla. Bu ay onun ailesi, gelecek ay senin sınırın.
• "Bizde böyle" cümlesini yasaklayın. Yerine "ben şunu istiyorum çünkü" koyun.
• Dil farkı varsa (biri Türkçeyi gurbette öğrendiyse) sevgi dilini ikiniz de konuşun; Türkçe sevgi sözcükleri küçük ama köprü kuran bir detay.

Uzlaşma, ikinizin de bir şeyden vazgeçtiği yer değildir; ikinizin de yeni bir şey kurduğu yerdir. Türkiye'deki bayram geleneği + diasporadaki bağımsızlık alışkanlığı = sizin kuralınız. Kimseninkini kopyalamak zorunda değilsiniz.

Baştan ortak köke göre eşleşmek farkı küçültür

Bütün bu farkları sıfırlamanın yolu yok ama başlangıç noktasını akıllıca seçmek farkı daha en baştan küçültür. Aynı memleketten, benzer din pratiğinden ya da aynı şehirdeki Türk topluluğundan biriyle tanışmak, yukarıdaki fay hatlarının çoğunu daha tanışmadan yumuşatır.

Burada Lokum işe yarıyor: 81 ilden memleketini seçip hemşehri köküne göre eşleşebiliyorsun, yani değer ortaklığı şanstan çıkıp filtreye dönüşüyor. Passport özelliğiyle Berlin, Amsterdam, Viyana ya da İstanbul'daki Türk topluluğunu görebiliyorsun; manuel doğrulama ve onaylı rozet sayesinde karşındakinin gerçek olduğunu biliyorsun; fotoğraflarını kimin göreceğine sen karar veriyorsun. Memleket eşleşmesinin tam olarak nasıl çalıştığını memleket eşleşmesi nedir yazısında anlatıyoruz. Ortak kök her şeyi çözmez; ama doğru konuşmalara daha az gerilimle başlamanı sağlar.