Taal in diaspora-relaties: Turks thuis, Nederlands buiten

Thuis de ene taal, buiten de deur de andere

Als je bent opgegroeid in Amsterdam, Rotterdam of Den Haag, ken je dit. Binnen praten je ouders Turks. Zodra de voordeur dichtvalt, kantelt de wereld naar het Nederlands. Op school de ene taal, in de keuken met je oma de andere. Schakelen tussen twee talen is voor jou geen talent, het is gewoon je dagelijks leven.

Maar dat gewone leven wordt interessant zodra de liefde meespeelt. Want in een relatie is taal nooit alleen woordenschat. In welke taal je liefhebt, ruziet en grapt maakt deel uit van wie je bent. En als twee mensen samenkomen, schuiven allebei de werelden mee aan tafel.

Hoe tweetalige liefde echt voelt

Van buitenaf lijkt een tweetalige relatie romantisch. Van binnen is ze veel gewoner en veel dieper. Bij het ontbijt praat je Nederlands, bij ruzie schiet je opeens in het Turks. Koosnaampjes komen bijna altijd in de moedertaal, want 'canım' raakt een andere plek dan 'schat'.

De meeste stellen bouwen na verloop van tijd hun eigen mix. Half Turks, half Nederlands in één zin. Een taal die alleen zij twee verstaan. Dat is geen gebrek, maar een teken van nabijheid. Je merkt:

• Gevoelens komen in de moedertaal. Woede, liefde, angst schieten meestal in het Turks.
• Het praktische loopt in de tweede taal. Afspraken, rekeningen, instanties in het Nederlands.
• Grappen laten zich het lastigst vertalen. Sommige humor snapt alleen wie in die cultuur is opgegroeid.

Als de dominante taal van je partner een andere is

Soms hebben beiden Turkse wortels, maar is de een thuis in het Turks en de ander in het Nederlands. De een kwam net uit Turkije, de ander is tweede of derde generatie. Juist hier wordt het gevoelig.

Want taal bouwt ongemerkt een machtsverschil op. In welke taal er gepraat wordt, daar heeft de zekere kant de overhand. Wie zich moeilijker uitdrukt, valt na een tijd misschien stil. De weg eruit is geen verwijten maken, maar er open over praten.

Wat helpt

• Wissel elkaar af. De ene avond zijn taal, de andere avond die van jou. Niemand hoeft zich blijvend als gast te voelen.
• Corrigeer liefdevol. Om een fout woord lachen lijkt onschuldig, maar het legt iemand op den duur het zwijgen op.
• Heb geduld. Wie een taal later leert, wordt daarin misschien nooit zo snel. Dat is geen zwakte.

En in welke taal groeien de kinderen op?

Zodra het serieus wordt, komt deze vraag. In welke taal praten de kinderen? Gaat het Turks verloren? Kan oma zich straks wel verstaanbaar maken bij haar kleinkind?

Wat taalwetenschappers al lang zeggen is duidelijk: kinderen leren twee, zelfs drie talen moeiteloos tegelijk. Ze halen niets door elkaar. De bekendste methode is dat elke ouder met het kind in de eigen moedertaal praat. Duidelijkheid thuis, plus het vertrouwen dat de omgevingstaal toch via school en vrienden binnenkomt: die mix werkt bij veel gezinnen.

Maar wees eerlijk. Het Turks van je kind wordt waarschijnlijk niet zo sterk als zijn Nederlands. School, vrienden, scherm, dat is allemaal Nederlands. Turks leeft thuis, aan de eettafel, in de zomer in Turkije. En dat is geen mislukking. Dat is de realiteit van bijna iedereen die in de diaspora is opgegroeid.

Half Turks is niets om je voor te schamen

Misschien herken je het. Je gaat naar Turkije, zoekt naar een woord, hapert, en aan je accent horen ze meteen dat je 'uit Nederland' komt. Of andersom: in Nederland geld je nooit helemaal als 'Nederlander'. Je staat ergens ertussenin.

Dat ertussenin is echt, maar de schaamte erover is een veel zwaardere last. Terwijl je Turks helemaal niet gebrekkig is. Het is een ander Turks. De taal van iemand die tussen twee werelden opgroeide en beide culturen draagt. Als een woord je soms in het Nederlands te binnen schiet, betekent dat niet dat je het niet kent, maar dat je in twee werelden tegelijk leeft.

In relaties geldt hetzelfde. In plaats van het 'halve Turks' van je partner belachelijk te maken, is het veel waardevoller te begrijpen waar die helft vandaan komt. Want achter dat halve Turks zit een heel migratieverhaal, een familie, een verlangen naar memleket.

Iemand ontmoeten die van dezelfde plek komt

Wat een tweetalige relatie het meest verlicht: de ander begrijpt dat ertussenin zonder dat je het hoeft uit te leggen. Iemand die niet vraagt 'waarom praat je nou eens Turks, dan weer Nederlands'. Iemand die weet wat het is om de taalbrug tussen oma en kleinkind te bouwen.

Daar is Lokum precies voor. Het brengt mensen samen die in dezelfde stad tussen dezelfde twee werelden leven: op dit moment met ruim 2250 zichtbare profielen en elke week meer dan 500 nieuwe leden. Of je nu in Amsterdam woont of ergens anders, iemand vinden die net als jij in twee talen denkt is dichterbij dan je denkt. Je halve Turks is een heel verhaal, en iemand die het deelt vind je makkelijker dan je vermoedt.