Hıdırellez: het Turkse lentefeest van wensen

Wat is Hıdırellez en wanneer is het?

Hıdırellez is het Turkse lentefeest dat elk jaar op 6 mei wordt gevierd, en veel mensen beginnen er al op de avond van 5 mei mee. Het is geen religieuze feestdag zoals de bayram, maar een volksfeest rond de komst van de lente: buiten zijn, samen eten, muziek maken en een wens doen voor het nieuwe seizoen. In Nederland hoor je er vooral over van ouders, grootouders en vrienden die in Turkije zijn opgegroeid.

De datum ligt vast. Volgens de UNESCO wordt het feest elk jaar op 6 mei gevierd, de dag die geldt als Lentedag, het ontwaken van de natuur (gecontroleerd in oktober 2026 op de UNESCO-pagina van het erfgoed). Anders dan de bayram schuift Hıdırellez dus niet elk jaar ongeveer elf dagen op, want het volgt niet de maankalender. Zoek je naar "hidirellez 2027", dan is het gewoon 6 mei 2027.

Waar komt de naam vandaan?

De naam is een samenvoeging van twee namen: Hızır en İlyas. Volgens de UNESCO-beschrijving gelden zij als beschermers van de aarde en het water. In de volkstraditie zijn het figuren die mensen in nood te hulp komen, en de dag staat voor het moment dat de lente echt is aangebroken. Er bestaan veel lokale verhalen over hoe de twee elkaar op die dag ontmoeten, en die verschillen per streek.

De schrijfwijze varieert ook. In het Turks schrijf je Hıdırellez, met de ı zonder puntje, maar in de UNESCO-lijst staat de naam als Hıdrellez. In Nederlandse teksten zie je vaak Hidirellez, zonder Turkse tekens. Het gaat steeds om hetzelfde feest.

Wie viert het, en is het erkend door de UNESCO?

Hıdırellez wordt in Turkije gevierd en ook in delen van de Balkan. In 2017 is het opgenomen op de Representatieve Lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid van de UNESCO. Turkije en Noord-Macedonië dienden het voorstel samen in (in oktober 2026 gecontroleerd op de UNESCO-pagina).

De UNESCO omschrijft het als ceremonies en rituelen rond de natuur, bedoeld voor welzijn, vruchtbaarheid en welvaart van gezin en gemeenschap. Die kennis wordt doorgegeven binnen families en gemeenschappen, door vertellen, kijken en meedoen. Zo leren veel mensen het ook in Nederland: niet uit een boek, maar van een oma die vertelt hoe het vroeger ging.

Wat doen mensen op Hıdırellez?

Elke streek en elke familie doet het een beetje anders, en niemand doet alles. Dit hoor je het vaakst:

• Naar buiten gaan. Een picknick aan het water, in het park of in de tuin, met eten en muziek.
• Een wens doen. De wens wordt op een briefje geschreven of in gedachten gehouden en vastgemaakt aan een rozenstruik of een andere tak. Het idee is dat de lente de wens meeneemt.
• Over een vuur springen. Op sommige plaatsen springt men over een klein vuur, als beeld voor het achterlaten van wat oud en zwaar was. Doe dit alleen op een plek waar het mag en veilig is.
• Samen eten. Het eerste lentegroen en iets zoets staan op veel tafels. In sommige families hoort er lamsvlees bij.
• Huis en tuin opruimen. Een schoonmaak om ruimte te maken voor het nieuwe seizoen.

Wie stap voor stap wil lezen hoe je een wens doet, vindt dat in het Turkstalige stuk Hıdırellez'de dilek nasıl dilenir.

Is het geloof, bijgeloof of gewoon traditie?

Dat verschilt per persoon. Voor de een heeft de dag een gezegende, bijna religieuze lading. Voor een ander is het folklore, en voor weer een ander vooral een aanleiding voor een picknick met vrienden. Je hoeft niets te geloven om mee te doen, en niemand hoort daar een oordeel over te hebben.

Het lijkt op andere volksgebruiken die je misschien al kent: de blauwe kraal tegen het boze oog, waarover je meer leest bij nazar, of het lezen van de koffiedrab, zoals uitgelegd in het stuk over Turkse koffie en fal. Veel mensen doen het uit gewoonte, uit warmte voor hun herinneringen, of omdat het gezellig is, niet omdat ze verwachten dat de wens uitkomt.

Hoe vier je Hıdırellez in Nederland?

Mei is hier nog fris en niet iedereen heeft een tuin of een rozenstruik. Dat hoeft geen probleem te zijn. Wat werkt, is klein beginnen:

• Nodig op 5 of 6 mei een vriend of familielid uit voor thee en iets zoets.
• Schrijf elk een wens op een stukje papier. Je hoeft hem niet te delen.
• Bind het briefje aan een plant op het balkon, of aan een tak in de tuin of het park, als dat is toegestaan.
• Plan een wandeling of een picknick als het weer meewerkt.

Het gaat niet om de precieze handelingen. Het gaat erom dat je even stilstaat bij wat je dit jaar wilt, in een traditie die van thuis komt.

Hıdırellez en daten: een zachte opening voor een gesprek

Wie iemand leert kennen met een Turkse achtergrond, heeft aan Hıdırellez een luchtig gespreksonderwerp. Vragen als "vierden jullie dat vroeger?" of "wat wenste je toen?" tonen interesse in iemands herkomst zonder dat het meteen over het huwelijk gaat. Een gezamenlijke picknick in mei is ook gewoon een ontspannen eerste date, met of zonder de traditie erachter.

Vraag liever hoe iemands familie het deed dan dat je zelf aanneemt hoe het hoort. De gebruiken verschillen per streek en per gezin, en juist die verschillen zijn leuke gespreksstof.