Nazar in de liefde: waarom Turkse stellen hun geluk verbergen

Wat is nazar en waarom raakt het juist de liefde?

Nazar is het geloof dat een blik vol afgunst, bewondering of jaloezie iets kan beschadigen wat jou gelukkig maakt. Niet uit kwade wil per se. Iemand die naar je kijkt en denkt wat hebben zij het goed samen kan, volgens dit volksgeloof, zonder het te willen schade aanrichten. Het blauwe glazen kraaltje, de nazar boncuğu, hoort die blik op te vangen voordat hij jou raakt. En het woord maşallah ("zoals God het wil") gebruik je om een compliment te ontdoen van zijn lading.

Belangrijk om vooraf te zeggen: dit is een breed gedragen culturele overtuiging, geen bewezen feit, en lang niet iedere Turk gelooft er even sterk in. Maar bijna iedereen kent de codes. En geen enkel deel van het leven is er zo gevoelig voor als de liefde, want een nieuwe, gelukkige relatie is precies het soort geluk dat anderen zien en waar sommigen jaloers op worden. Daarom gedragen veel stellen zich er voorzichtig naar.

Waarom Turkse stellen hun geluk niet te koop zetten

Je ziet het terug in klein gedrag. Een paar dat net verliefd is en het maandenlang niet op Instagram zet. Een verloving die alleen in de familie rondgaat. Ouders die wel trots zijn op de nieuwe vriend van hun dochter, maar dat buiten de deur zachtjes houden. De gedachte erachter: hoe meer mensen weten hoe goed het gaat, hoe groter de kans dat er een afgunstige blik tussen zit.

Dit is geen geheimzinnigheid om de geheimzinnigheid. Het is een vorm van bescherming. Een oudere tante die hoort dat je een lieve partner hebt, antwoordt vaak niet met "wat fijn" maar met "maşallah, maşallah", twee keer, voor de zekerheid. Daarmee zegt ze eigenlijk: ik bewonder dit zonder het kapot te kijken. Wie de Turkse omgangsvormen rond relaties beter wil snappen, vindt meer context in onze gids over Turkse datingcultuur en etiquette.

Het blauwe kraaltje cadeau doen: een klein gebaar met gewicht

Een nazar boncuğu cadeau geven is in een relatie nooit zomaar een snuisterij. Het zegt: ik wil dat het jou goed gaat en dat niemand dat verstoort. Een vriendin die hoort dat jij iemand hebt leren kennen, stopt soms een kraaltje in een kaart. Een schoonmoeder hangt er een aan het bedje als er een baby komt. Het is zorg, in glas gegoten.

De vormen verschillen, de bedoeling niet:

Krijg je er een, dan hoef je niet in nazar te geloven om het mooi te vinden. Het is vooral iemand die om je geeft.

Maşallah zeggen in plaats van te pochen

Hier zit een subtiel verschil met hoe het in veel westerse relaties gaat. Geef je een Turkse partner een compliment over hoe goed het tussen jullie loopt, dan is een veelgehoord antwoord niet "ja, hè, we zijn echt gelukkig" maar "maşallah". Dat klinkt bescheiden, en dat is het deels ook, maar er zit een beschermende laag onder: door het zo te zeggen geef je het geluk niet bloot.

Andersom werkt het net zo. Bewonder je openlijk de relatie van vrienden, "jullie zijn echt het perfecte stel", dan voeg je er bij voorkeur "maşallah" aan toe. Zonder dat woordje kan je compliment, in de beleving van sommigen, juist nazar meebrengen. Met dat woordje zeg je: ik bewonder dit en ik wens jullie het beste, punt. Het is een soort sociale beleefdheidsvorm die je vanzelf oppikt, een beetje zoals je Turkse koosnaampjes oppikt als je iemand met Turkse wortels date.

Nazar in het datingleven van vandaag

Het idee is eeuwenoud, maar het leeft door op de telefoon. Je ziet jonge stellen die hun eerste maanden bewust offline houden. Geen gezamenlijke foto, geen statusupdate, geen tag. "We wachten tot het zeker is" is het nette antwoord; voor een deel zit de nazar-gedachte eronder. Pas als de verloving rond is, komt het naar buiten, en dan vaak nog met een kraaltje ergens in beeld.

Ook in het kiezen van een partner speelt afkomst en vertrouwdheid mee, en dat is precies waar veel Turken in binnen- en buitenland naar zoeken. Wil je iemand ontmoeten die deze codes vanzelf aanvoelt, die weet waarom je niet meteen alles op straat gooit, dan helpt het als je date dezelfde achtergrond deelt. Hoe je gericht Turkse singles vindt, ook ver van huis, lees je in Turken in het buitenland ontmoeten.

Bruiloften: waar nazar het meest zichtbaar wordt

Op een Turkse bruiloft is het geluk per definitie publiek, en juist daar nemen families het zekere voor het onzekere. Je ziet blauwe kraaltjes op de tafels, soms aan het bruidsboeket, soms genaaid in de zoom van een jurk waar niemand het ziet. De gouden armbanden die het bruidspaar krijgt (de takı) worden bewonderd met een stortvloed aan "maşallah", deels uit feestvreugde, deels om de blik te ontwapenen.

Veel families vermijden ook dat de exacte hoeveelheid goud of geld te luid wordt rondgebazuind. Trots ja, opscheppen nee. Het is dezelfde reflex als bij het verborgen houden van een prille relatie, alleen dan op de grootste dag van allemaal: laat het mooi zijn, maar laat het niet kwetsbaar worden voor een jaloerse blik.

Hoe je hier respectvol mee omgaat als je een Turk date

Je hoeft het geloof niet te delen om het serieus te nemen. Een paar concrete dingen helpen. Vraagt je partner om jullie relatie nog even niet breed te delen, maak er dan geen punt van dat "jullie iets te verbergen hebben", voor velen is dit bescherming, geen schaamte. Krijg je een kraaltje, draag het of hang het op; het is een gebaar van zorg. En leer dat ene woordje: zeg "maşallah" als je iets bewondert van een ander, of dat nu een baby, een nieuwe auto of een relatie is.

Niet iedereen is even gelovig, en dat hoort er ook bij. Voor de een is nazar diepe overtuiging, voor de ander een lieve gewoonte van oma. Het scheelt enorm als je date niet hoeft uit te leggen waarom je je geluk niet meteen op social media zet. Daar is Lokum voor gebouwd: een datingapp voor Turken overal, in Turkije en de diaspora. Je kunt matchen op memleket, je kiest je geboortestreek uit alle 81 provincies en vindt mensen met dezelfde hemşehri-wortels. Met Lokum Passport verken je Turkse gemeenschappen in meer dan 80 steden, van Amsterdam tot Istanbul, profielen worden handmatig geverifieerd, en met de blur-functie bepaal jij zelf wie je foto's ziet. Beginnen is gratis.