Hallo, dank je en alsjeblieft in het Turks: basiszinnen voor familie en vrienden

Hoe zeg je hallo, dank je en alsjeblieft in het Turks?

"Hallo" is in het Turks Merhaba, "dank je" is Teşekkür ederim en "alsjeblieft" is, afhankelijk van de situatie, Lütfen of Rica ederim. Met deze woorden kom je bij de ouders, tantes en vrienden van je Turkse partner al een heel eind, want ze laten vooral zien dat je moeite doet. Liefdeszinnen, complimentjes en koosnaampjes staan in Turkse zinnen voor de liefde. Die laat ik hier bewust weg.

Het overzicht om mee te beginnen:

Sen of siz: wie spreek je hoe aan?

Het Turks kent net als het Nederlands een jij en een u. Sen is het vertrouwelijke jij voor partner, vrienden en leeftijdsgenoten. Siz is de beleefde vorm en tegelijk het meervoud, dus "u" en "jullie" in één. Je hoort het verschil aan de uitgang: Nasılsın? is de jij-vraag, Nasılsınız? de beleefde.

Als vuistregel gebruik je siz tegen de ouders en grootouders van je partner, oudere familieleden en mensen die je net ontmoet. Tegen broers, zussen, neven en vrienden van jouw leeftijd volstaat sen. Twijfel je, kies dan de beleefde vorm, want die is nooit een fout.

Daarnaast zijn er aanspreekvormen die respect tonen. Achter de voornaam komt Hanım (vrouwen) of Bey (mannen), zoals Ayşe Hanım of Mehmet Bey. Wie een paar jaar ouder is dan jij, noem je vaak abla (grote zus) of abi (grote broer), zoals uitgelegd in abla en abi: betekenis.

Hoe begroet je mensen en stel je jezelf voor?

Bij het eerste bezoek gaat het meestal zo: iemand zegt Hoş geldiniz ("welkom") en jij antwoordt Hoş bulduk, ongeveer "fijn om hier te zijn". Dat is het gebruikelijke antwoord dat bijna iedereen kent. Daarna volgt een Merhaba en de vraag Nasılsınız? Het standaardantwoord is İyiyim, teşekkür ederim, siz? (Goed, dank u, en u?).

Voor het voorstellen heb je maar een paar bouwstenen nodig:

• Adım Sanne. Ik heet Sanne. Ook Benim adım Sanne is gebruikelijk.
• Adın ne? Hoe heet je? Beleefd: Adınız nedir?
• Memnun oldum. Aangenaam. Vaak volgt Ben de ("ik ook").
• Nerelisin? / Nerelisiniz? Waar kom je vandaan? Deze vraag hoor je voortdurend, en vaak wordt de herkomstplaats van de familie bedoeld.

Op Nerelisin? antwoord je met de plaats plus de uitgang -li, die zich aanpast aan de laatste klinker: Amsterdamlıyım (ik kom uit Amsterdam), Hollandalıyım (ik kom uit Nederland). Achter die plaats zit vaak een stukje familiegeschiedenis, lees meer bij memleket: matchen op geboortestad.

Hoe zeg je dank je, alsjeblieft en graag gedaan?

Bedanken doe je het veiligst met Teşekkür ederim. Het past bij ouderen, bij vreemden en bij het afscheid na een maaltijd. Losser klinkt Teşekkürler, en onder vrienden hoor je ook Sağ ol, letterlijk ongeveer "blijf gezond". Tegen ouderen wordt dat de beleefde vorm Sağ olun. Hartelijker is Çok teşekkür ederim. Voor eten dat iemand gekookt heeft bestaat het persoonlijke Eline sağlık, tegen ouderen Elinize sağlık.

Bij "alsjeblieft" moet je onderscheid maken, want het Nederlandse woord dekt meerdere situaties:

• Lütfen gebruik je als je om iets vraagt: Su alabilir miyim, lütfen? (Mag ik een glas water, alsjeblieft?). In het dagelijks leven wordt het spaarzamer gebruikt dan ons "alsjeblieft"; beleefde werkwoordsvormen en je toon dragen de beleefdheid vaak al.
• Rica ederim is het antwoord op een bedankje, dus "graag gedaan". Even gewoon is Bir şey değil, letterlijk "het is niets".
• Buyurun zegt wie je iets aanreikt of aanbiedt, ongeveer "alsjeblieft, pak maar". Het kan ook "ja, zegt u het maar?" betekenen als iemand je aanspreekt.

Wil je iets afslaan, dan zeg je beleefd Teşekkür ederim, almayayım (dank u, voor mij niet).

Hoe zeg je sorry in het Turks?

Ook voor "sorry" zijn er meerdere woorden die niet uitwisselbaar zijn:

• Pardon komt uit het Frans en past als je iemand aanstoot of iets niet verstaan hebt.
• Affedersiniz is "neem me niet kwalijk", beleefd om iemand aan te spreken of langs iemand te komen. Onder vrienden volstaat Affedersin.
• Özür dilerim betekent "ik bied mijn excuses aan" en is het echte sorry als je iets verkeerd hebt gedaan.
• Kusura bakma (beleefd Kusura bakmayın) betekent letterlijk "kijk niet naar de fout", ofwel "neem het me niet kwalijk". Je zegt het bij een vertraging of als je stoort.

Heb je iets niet begrepen, dan helpen drie korte zinnen: Anlamadım (ik heb het niet begrepen), Tekrar eder misiniz? (Kunt u dat herhalen?) en Biraz daha yavaş konuşur musunuz? (Wilt u wat langzamer praten?). En Biraz Türkçe konuşuyorum (ik spreek een beetje Turks) levert vrijwel zeker een glimlach op.

Welke zinnen heb je verder nodig bij familie en vrienden?

Bij bezoeken komen steeds dezelfde uitdrukkingen terug:

Op Kolay gelsin antwoord je met een eenvoudig Sağ ol.

Verder kom je twee religieus gekleurde uitdrukkingen tegen die ook veel niet streng gelovige mensen dagelijks gebruiken. Mashallah (Turks gespeld maşallah) zeg je om bewondering uit te drukken, bijvoorbeeld over een kind, een nieuw huis of een prestatie, en het draagt de wens mee dat het mooie niet bedorven wordt. Inshallah (inşallah) betekent "als God het wil" en hang je aan plannen en hoop. Lees de achtergrond bij mashallah: betekenis en inshallah: betekenis.

Hoe spreek je de woorden goed uit?

Turks lees je bijna zoals je het schrijft. Handig, want veel klanken ken je al:

• ö klinkt als de eu in "neus", ü als de u in "nu". Özür is "eu-zuur", lütfen "luut-fen".
• ş is "sj", ç is "tsj", c is "dzj". Teşekkür wordt "te-sjek-kuur", rica "ri-dzja".
• h spreek je altijd uit, ook in Merhaba midden in het woord.
• g klinkt hard, als de g in "goal": güle güle zeg je dus niet met een Nederlandse g. En y klinkt als j: İyiyim is "ie-jie-jim".
• ı zonder puntje is een korte, onbeklemtoonde klank, ongeveer als de stomme e aan het eind van "lopen". Nasılsın heeft er twee.
• ğ blijft bijna stil en rekt de klinker ervoor: Sağ ol klinkt als "saa ol".

Zeg de woorden het liefst hardop na. Turkse families waarderen elke poging, ook als de ı nog wankelt.

Waar kun je je Turks uitproberen?

Woorden blijven hangen als je ze gebruikt. Op Lokum zie je op het profiel wat iemand zoekt en waar de familie vandaan komt (memleket). Een match ontstaat als jullie elkaar allebei liken, en de verificatie met een korte live selfiecheck laat met een badge zien dat achter het profiel de persoon van de foto's zit. In de chat is een Merhaba, nasılsın? vaak genoeg om het ijs te breken.